Jak badać przyszłość? Dr Łukasz Nazarko o foresightowych projektach badawczych w Radiu Białystok

Czy przyszłość można badać naukowo? Jak będą wyglądać inteligentne wsie za kilkanaście lat? W jaki sposób godzić konkurujące potrzeby dotyczące wykorzystania ziemi i jak dostosowywać edukację do zmieniającego się rynku pracy? O tych zagadnieniach mówił dr Łukasz Nazarko z Wydziału Inżynierii Zarządzania Politechniki Białostockiej, gość audycji „Radiowa Strefa Nauki” Polskiego Radia Białystok, wyemitowanej 12 października 2026 r.

W rozmowie z redaktorem Adamem Janczewskim dr Łukasz Nazarko przybliżył specyfikę pracy badawczej w naukach społecznych, wyjaśnił, na czym polega foresight, oraz przedstawił przykłady wykorzystania tej metodyki w projektach krajowych i międzynarodowych realizowanych z udziałem Politechniki Białostockiej.

Czy można mieć wiedzę o przyszłości?

Jednym z głównych tematów audycji był foresight – systematyczne, oparte na metodach naukowych myślenie o możliwych i pożądanych wariantach przyszłości. Jak wyjaśnił dr Nazarko, jego celem nie jest przewidywanie konkretnych wydarzeń, ale rozpoznawanie czynników i sił napędowych zmian, identyfikowanie możliwych kierunków rozwoju oraz wspieranie decyzji podejmowanych w warunkach niepewności. W rozmowie podkreślono, że wartość foresightu wynika nie tylko z opracowanych scenariuszy czy rekomendacji, lecz również z samego procesu badawczego. Wspólna refleksja nad przyszłością pozwala uczestnikom konfrontować odmienne perspektywy, kwestionować utrwalone założenia i budować lepsze podstawy do formułowania strategii. Dr Nazarko przywołał także wyniki wieloletnich badań przedsiębiorstw wskazujące na związek między rozwiniętymi kompetencjami foresightowymi a ich późniejszą pozycją konkurencyjną.

RURALSTRAT – inteligentna wieś to coś więcej niż technologie

Istotną część audycji poświęcono projektowi RURALSTRAT, realizowanemu w ramach programu GOSPOSTRATEG Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. Projekt rozwija dorobek badań nad koncepcją Smart Village prowadzonych od kilku lat na Politechnice Białostockiej. Jak zaznaczył rozmówca, inteligentna wieś nie jest po prostu pomniejszoną wersją inteligentnego miasta. Obszary wiejskie charakteryzują się specyficznymi uwarunkowaniami i wyzwaniami, dlatego wymagają odpowiednio dopasowanych rozwiązań.

Prace w projekcie obejmują identyfikację trendów, megatrendów i sygnałów zmian, które mogą kształtować przyszłość obszarów wiejskich w perspektywie 5–15 lat. Na tej podstawie powstaną katalogi innowacji technologicznych, społecznych, środowiskowych i zarządczych oraz narzędzia wspierające dobór rozwiązań dostosowanych do potrzeb i możliwości lokalnych społeczności. Szczególnym wyzwaniem dla województwa podlaskiego są niekorzystne przemiany demograficzne – starzenie się społeczeństwa i wyludnianie części obszarów wiejskich. Ich konsekwencje dotyczą między innymi dostępności usług publicznych, mobilności mieszkańców i przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu.

Ważnym elementem projektu jest angażowanie mieszkańców, przedstawicieli samorządów, przedsiębiorców i organizacji społecznych we wspólne myślenie o przyszłości. Takie partycypacyjne podejście ma pomóc w wypracowaniu rozwiązań odpowiadających na rzeczywiste potrzeby obszarów wiejskich.

Europe-LAND – nauki społeczne wobec zmian klimatycznych i konkurencji o przestrzeń

Kolejnym tematem rozmowy był międzynarodowy projekt Europe-LAND, dotyczący wykorzystania gruntów w kontekście zmian klimatycznych i ochrony różnorodności biologicznej.

Zespół Politechniki Białostockiej składa się z pracowników Wydziału Inżynierii Zarządzania i Wydziału Budownictwa i Nauk o Środowisku. Wnosimy do projektu kompetencje z zakresu badania i ochrony obszarów podmokłych i torfowisk oraz perspektywę nauk społecznych, uzupełniając badania geografów, przyrodników, biologów i agronomów o metody angażowania interesariuszy w refleksję nad przyszłością zagospodarowania przestrzennego.

Dr Nazarko opowiedział między innymi o szkole letniej zorganizowanej w Estonii, podczas której wykorzystano metodę serious gaming, czyli gry symulacyjnej służącej analizowaniu rzeczywistych problemów decyzyjnych. Studium przypadku stanowiła wyspa Saaremaa, gdzie tradycyjne wykorzystanie gruntów rolnych musi być godzone z rozwojem energetyki odnawialnej, budową infrastruktury oraz potrzebami ochrony środowiska. Uczestnicy gry wcielali się w role różnych interesariuszy, podejmowali decyzje dotyczące zagospodarowania przestrzeni i starali się zdobywać poparcie dla proponowanych rozwiązań. Musieli przy tym uwzględniać możliwe scenariusze przyszłości, w tym konsekwencje zmian klimatycznych dla dostępności wody i warunków prowadzenia działalności rolniczej. Przykład ten pokazuje, że analiza przyszłości wykorzystania ziemi wymaga nie tylko danych przestrzennych i przyrodniczych, lecz również zrozumienia interesów, wartości i zachowań uczestników procesów decyzyjnych.

SKILLBRIDGE – edukacja nadążająca za zmianami w gospodarce

W audycji przedstawiono również projekt SKILLBRIDGE, realizowany przez konsorcjum 15 organizacji z pięciu państw: Polski, Hiszpanii, Litwy, Chorwacji i Serbii. Partnerstwo obejmuje uczelnie, szkoły kształcenia zawodowego oraz instytucje otoczenia innowacyjnego. Celem projektu jest wspieranie modernizacji programów kształcenia i dostosowywania oferty edukacyjnej do zmieniających się potrzeb gospodarki oraz rynku pracy.

Jak wyjaśnił dr Nazarko, konsorcjum przeprowadziło już pogłębioną diagnozę zapotrzebowania na umiejętności i kompetencje, a partnerzy rozpoczęli wdrażanie wynikających z niej zmian w swoich programach edukacyjnych. W rozmowie podkreślono, że modernizacja kształcenia nie może być jednorazowym przedsięwzięciem. Dynamiczny rozwój technologii i przemiany rynku pracy wymagają stałego aktualizowania treści i metod nauczania.

Politechnika Białostocka jako partner międzynarodowych przedsięwzięć badawczych

Końcowa część rozmowy dotyczyła pozycji Politechniki Białostockiej w międzynarodowym środowisku naukowym. Dr Nazarko zwrócił uwagę, że o wartości uczelni jako partnera badawczego decydują przede wszystkim kompetencje jej zespołów, dorobek naukowy, wiarygodność i gotowość do podejmowania ambitnych wyzwań. Uczestnictwo w międzynarodowych projektach pozwala nie tylko rozwijać własne kompetencje badawcze, ale również poznawać doświadczenia innych krajów i przenosić wartościowe rozwiązania do lokalnego i regionalnego otoczenia.

Rozmowa w „Radiowej Strefie Nauki” pokazuje różnorodność badań prowadzonych na Wydziale Inżynierii Zarządzania – od metodologii badania przyszłości, przez politykę rozwoju obszarów wiejskich i zarządzanie przestrzenią, po modernizację edukacji i rozwój kompetencji.

Posłuchaj audycji

Zachęcamy do wysłuchania całej rozmowy:

Jak będzie wyglądać wieś przyszłości? – „Radiowa Strefa Nauki”, Polskie Radio Białystok, 12 października 2026 r.

W nagraniu można znaleźć między innymi rozmowy o projekcie RURALSTRAT (od ok. 10:22), Europe-LAND (od 19:06) i SKILLBRIDGE (od 25:09).

fot. Joanna Szubzda, Polskie Radio Białystok