Fińska lekcja odporności. Badania terenowe RURALSTRAT w regionie Sastamala

Od 13 do 16 września 2026 r. zespół badawczy projektu RURALSTRAT z Politechniki Białostockiej  prowadził badania terenowe w gminie Sastamala w Finlandii, by z bliska przyjrzeć się, jak fińskie wsie i lokalne organizacje budują odporność na sytuacje kryzysowe — od długich przerw w dostawie prądu po zagrożenia hybrydowe. Cztery dni w terenie, pierwsze spotkania z lokalnymi aktorami i gospodarzami wizyty już 13 września, a następnie szereg rozmów i obserwacji, z których wyłania się jedna wspólna konkluzja: bezpieczeństwo obszarów wiejskich buduje się na długo przed tym, zanim wydarzy się kryzys.

Badania terenowe zorganizowane zostały w ramach Zadania 2 projektu RURALSTRAT – „Identyfikacja i analiza krajowych i światowych inicjatyw smart village oraz wdrażanych/projektowanych rozwiązań”. W badaniach uczestniczyli członkowie zespołu realizującego Zadanie 2 z Politechniki Białostockiej: kierownik zadania dr hab. Katarzyna Czerewacz-Filipowicz, prof. PB oraz dr hab. Mirosława Laszuk, prof. PB, dr Marta Małecka-Dobrogowska oraz mgr Martyna Wilczewska. Gospodarzem wizyty była lokalna grupa działania Leader Joutsenten reitti, na czele z jej prezesem Petrim Rinne. W ramach programu badawczego zespół odbył spotkania z przedstawicielami lokalnych organizacji regionu Sastamala, w tym klubów łowieckich Keikyän Metsästysseura Eräveikot i Kiikan Metsästysseura, Ochotniczej Straży Pożarnej w Kiikka oraz stowarzyszenia wsi Lantula, zapoznając się bezpośrednio z funkcjonowaniem i rozwojem prowadzonych przez nie inicjatyw smart village.

Głównym przedmiotem badań terenowych była analiza inicjatyw i wdrożeń Smart Village realizowanych w fińskich społecznościach wiejskich, ze szczególnym uwzględnieniem wymiaru odporności i gotowości terytorialnej (resilience), oraz ich porównanie z rozwiązaniami rozwijanymi w innych kontekstach terytorialnych i instytucjonalnych. Rozmowy prowadzone podczas badań koncentrowały się przede wszystkim na identyfikacji:

• powtarzalnych wzorców budowania odporności i bezpieczeństwa lokalnego stosowanych w fińskich inicjatywach smart village,
• dobrych praktyk w zakresie przygotowania kryzysowego i współpracy lokalnej, które mogą stanowić inspirację dla innych obszarów wiejskich,
• wykorzystanych technologii i rozwiązań technicznych wspierających łączność kryzysową, energetykę lokalną oraz koordynację działań ratowniczych,
• możliwości przenoszenia i adaptacji wybranych wzorców współpracy lokalnej do innych uwarunkowań społecznych, gospodarczych i instytucjonalnych.

Istotnym elementem badań była analiza porównawcza fińskich doświadczeń z perspektywy możliwości wykorzystania w realizacji Zadania 2 projektu RURALSTRAT. Rozmowy z przedstawicielami lokalnych organizacji – w tym klubów łowieckich, ochotniczej straży pożarnej oraz stowarzyszenia wiejskiego – łączącymi wieloletnie doświadczenie praktyczne w prowadzeniu inicjatyw smart village z bezpośrednią znajomością lokalnych uwarunkowań społecznych i instytucjonalnych, umożliwiły pogłębienie analizy mechanizmów skutecznej współpracy lokalnej, przygotowania kryzysowego oraz wykorzystania dostępnych technologii (m.in. łączności radiowej, systemów powiadamiania i energetyki odnawialnej) na rzecz bezpieczeństwa i rozwoju obszarów wiejskich.

Wnioski z badań terenowych zostaną wykorzystane w dalszych pracach zespołu Zadania 2, w szczególności przy przygotowaniu kompendium referencyjnych wdrożeń Smart Village, obejmującego studia przypadków, wzorce budowania odporności i bezpieczeństwa, dobre praktyki współpracy lokalnej, bariery oraz kluczowe czynniki sukcesu.

Badania terenowe stanowiły również ważny element rozwijania współpracy międzynarodowej Politechniki Białostockiej z fińskimi partnerami zaangażowanymi w praktyczne wdrażanie koncepcji Smart Village, w tym z lokalną grupą działania Leader Joutsenten reitti oraz organizacjami społecznymi regionu Sastamala.

Projekt RURALSTRAT (GOSPOSTRATEG-XII/0001/2025) finansowany jest przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach Strategicznego Programu Badań Naukowych i Prac Rozwojowych GOSPOSTRATEG.